المنصوری فی الطب (ترجمه)، ص: 199

کورزه (خرنوب شامى)

[1]: گرمایش میانه است، بندآورنده‏ى شکم، گونه‏ى نبطى آن بدون گرمازایى کارکردى نیرومند دارد.

گل خوراکى (طین الأکل)

[2]: سرد، نیروبخش دهانه‏ى شکمبه، از میان‏برنده‏ى دل‏آشوبى پس از خوراک است. خوش‏بوکننده نفس مى‏باشد. زیاده‏روى آن در ناشتا در جگر گرفتگى پدید مى‏آورد و آمیزه را تباه مى‏کند.

کبر:

گرم، گرفتگى‏آور در جگر است و بزرگ‏کننده‏ى سپرز و پایین‏آورنده‏ى اشتها و لیزکننده و افزاینده‏ى لیزابه‏ى شکمبه مى‏باشد.

پانید (فانید):

گرم، نرم‏کننده‏ى گلو و شکم و پیشآبدان و گرم‏کننده‏ى پیرامون گرده است.

عسل:

گرم است. به تندى به زردآب دگرگون مى‏شود. بیرون‏کننده‏ى و پاک کننده‏ى بلغم در سالمندان و کسانى که آمیزه‏ى سرد دارند مى‏باشد. در تابستان براى دارندگان آمیزه‏ى گرم ناسازگار است.

شکر:

نرم‏کننده‏ى گلو و شکم است. خیلى گرم‏کننده نیست.

ترنجبین (ترانگبین):

شکم را شل و گلو را نرم مى‏کند.

گیاهان خوش‏بو:

شاه سپرم (شاهسفرم)[3]: کمى به گرمازایى گرایش دارد، اگر روى آن گلاب بریزند خواب‏آور مى‏شود.

مرزنگوش‏[4]: گرم است. نرم‏کننده، گشاینده است. براى بیمارى‏هاى از سردى مغز سودمند است.

پودینه (نمام)[5]: گرم، نرم‏کننده است.

______________________________
(1). خرنوب شامى: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(2). طین الأکل: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(3). شاهسفرم: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(4). مرزنجوش: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(5). نمام: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

المنصوری فی الطب (ترجمه)، ص: 200

گل سرخ (ورد): سرد است، آرام‏کننده‏ى سردرد از گرمى و مستى است و برانگیزانده‏ى زکام و عطسه است.

بنفشه‏[6]: سرد است، خواب‏آور، آرام‏کننده‏ى سردردهاى از گرمى مى‏باشد.

آس‏[7]: سرد است، بندآورنده، نیروبخش اندام‏هاى سست شده است.

ترنج (اترج): پوست آن گرم، نرم‏کننده است. گوشت آن میانه است ولى سنگین و کندگوار مى‏باشد. ترش آن از میان‏برنده‏ى زردآب است.

چنار (دلب)[8]: دانه‏ى آن براى زهرها سودمندست.

لفّاح‏[9]: سرد است. سنگینى سر مى‏آورد. خواب‏آورست چنانچه خورده شود، دل‏آشوب‏کننده و بالاآورنده خواهد بود و چه‏بسا کشنده باشد.

نیلوفر[10]: سرد است، خواب‏آور، آرام‏کننده‏ى سردرد است.

بابونه (اقحوان)[11]: گرم، سنگین‏کننده‏ى سر و خواب‏آور است.

درمنه (شیح)[12]: گرم و خشک است براى گرفتگى‏هاى راه بینى خوب است.

یاسمین‏[13]: گرم است، نرم‏کننده‏ى نیکویى براى سردردى است که از سردى و بادهاى فشرده پدید آمده باشد و نیروبخش مغز است.

نسرین‏[14]: گرم است، نرم‏کننده براى تب‏داران و بزودى از میان‏برنده‏ى سردرد است.

نرجس‏[15]: گرم، نرم‏کننده است.

سوسن‏[16]: گرم، نرم‏کننده، سودمند براى مغز است.

______________________________
(1). بنفسج: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(2). آس: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(3). دلب: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(4). لفاح: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(5). نیلوفر: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(6). اقحوان: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(7). شیح: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(8). یاسمین: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(9). نسرین: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(10). نرجس: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(11). سوسن: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

المنصوری فی الطب (ترجمه)، ص: 201

فلنجمشک‏[17]: گرم است، براى تپش دل و ترس و لرزه (رعشه) خوب است.

بید (ورد الخلاف)[18]: سرد است، نیروبخش مغز و از میان‏برنده‏ى بخار گرم است.

همیشه بهار (خیرى)[19]: گرم، نرم‏کننده است، به ویژه زرد رنگ آن. و هرچه از گیاهان که به هنگام بوییدن آن احساس تندى و تیزى و برانگیختن شود، چون درمنه و پودنه نشان‏دهنده‏ى گرمى آنهاست و آنچه که از آنها احساس لذت و آرامش دل احساس گردد به مانند بید (ورد الخلاف) و نیلوفر و گل سرخ و همانند آنها نشانه‏ى سردى آنها مى‏باشد.

خوش‏بوکننده‏ها

مشک (مسک)[20]: گرم، خشک است، براى تب‏داران به تندى سردرد مى‏آورد. براى بیمارى‏هاى از سردى در سر سودمند است. براى دل‏آشوبى خوب و پایین افتادن نیرو خوب مى‏باشد.

عنبر[21]: گرم، نیروبخش مغز و دل است.

کافور[22]: سرد، نرم‏کننده سردردهاى از گرمى و بیمارى‏هاى از گرمى سر و بیمارى‏هاى همه‏ى تن سودمند است. بسیار بوییدنش بیدارى (نخوابیدن) مى‏آورد و اگر آشامیده شود گرده و خایه را سرد مى‏کند و آب مردانه را سفت‏[23] مى‏نماید و بیمارى‏هاى از سردى را در چنین جاهاى تن بجا مى‏گذارد.

چندن (صندل): سرد، خشک است، اگر آن را ببویند و یا بر تن بمالند براى بیمارى‏هاى از گرمى خوب است و چنانچه در گرمابه بر تن بمالند، خارش به جا مى‏گذارد.

______________________________
(1). فلنجشک: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(2). خلاف: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(3). خیرى: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(4). مسک: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(5). عنبر: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(6). کافور: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(7). جمد: متن-

المنصوری فی الطب (ترجمه)، ص: 202

آمله (سک‏[24]): گرم، خشک است. براى شکمبه خوب است، بوى بد عرق تن را مى‏برد.

عود[25]: گرم، خشک است، براى شکمبه‏ى نمور و لیز خوب است.

زعفران‏[26]: گرم، خشک است، براى شکمبه خوب نیست. پدیدآورنده‏ى دل‏آشوبى و سردردزا و سنگین‏کننده‏ى سر و خواب‏آورست.

آلبالوى تلخ (محلب)[27]: گرم، آرام‏کننده پى‏هایى است که در پى ضربه خوردن سفت شده‏اند.

گلاب: نرم‏کننده است، آرام‏کننده سردردهاى از گرمى و خمارى مستى و بیهوشى و رنجورى مى‏باشد. کاربرد بسیار آن، موها را سپید مى‏کند.

قرنفل‏[28]: گرم و خشک و نیروبخش شکمبه و دل و مغزست.

میعه‏[29]: گرم و سنگین‏کننده‏ى سر و خواب‏آورست.

ناخن پریان (اظفار الطیب)[30]: گرم و سنگین‏کننده‏ى سر و سردردزاست.

کست (قسط)[31]: گرم و خشک و اگر از راه بینى بخور داده شود براى سرماخوردگى، خوب است و گرفتگى‏ها را مى‏گشاید.

مشک زیر زمین (سعد)[32]: گرم، خشک است، براى بوى بد دهان و شکمبه نمور و لیز سازگار و خوب مى‏باشد

اشنان‏[33]: گرم، خشک است، پاک‏کننده و گشاینده‏ى گرفتگى‏ها است. گوشت اضافى را از میان مى‏برد.

______________________________
(1). سک: در کتاب «مفید العلوم» آمده، دارویى ترکیبى از مازو (عفص) و کشمش و یا آمله (أملج) و کشمش ساخته مى‏شود. در «معجم الوسیط» گونه‏اى از خوش‏بوکننده‏هاى ترکیب‏یافته از مشک و رامک یاد شده.

(2). عود: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(3). زعفران: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(4). محلب: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(5). قرنقل: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(6). میعه: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(7). اظفار الطیب: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(8). قسط: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(9). سعد: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

(10). أشنان: ن. ک نمایه داروهاى تکى‏

 



[1] ( 1). خرنوب شامى: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[2] ( 2). طین الأکل: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[3] ( 3). شاهسفرم: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[4] ( 4). مرزنجوش: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[5] ( 5). نمام: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[6] ( 1). بنفسج: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[7] ( 2). آس: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[8] ( 3). دلب: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[9] ( 4). لفاح: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[10] ( 5). نیلوفر: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[11] ( 6). اقحوان: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[12] ( 7). شیح: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[13] ( 8). یاسمین: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[14] ( 9). نسرین: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[15] ( 10). نرجس: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[16] ( 11). سوسن: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[17] ( 1). فلنجشک: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[18] ( 2). خلاف: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[19] ( 3). خیرى: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[20] ( 4). مسک: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[21] ( 5). عنبر: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[22] ( 6). کافور: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[23] ( 7). جمد: متن-

[24] ( 1). سک: در کتاب« مفید العلوم» آمده، دارویى ترکیبى از مازو( عفص) و کشمش و یا آمله( أملج) و کشمش ساخته مى‏شود. در« معجم الوسیط» گونه‏اى از خوش‏بوکننده‏هاى ترکیب‏یافته از مشک و رامک یاد شده.

[25] ( 2). عود: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[26] ( 3). زعفران: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[27] ( 4). محلب: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[28] ( 5). قرنقل: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[29] ( 6). میعه: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[30] ( 7). اظفار الطیب: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[31] ( 8). قسط: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[32] ( 9). سعد: ن. ک نمایه داروهاى تکى

[33] ( 10). أشنان: ن. ک نمایه داروهاى تکى




دسته ها :
X